مقدمه ای بر شکستگی زانو
شکستگی زانو میتواند استخوان کشکک، قسمت بالایی استخوان ساق یا انتهای پایینی استخوان ران را درگیر کند و بسته به محل و شدت آسیب، علائم و روش درمان متفاوتی داشته باشد. درد شدید، تورم یا ورم زانو، کبودی، ناتوانی در تحمل وزن و مشکل در خم یا صافکردن زانو از نشانههای مهم این آسیب هستند؛ با اینحال، بعضی شکستگیهای بدون جابهجایی ممکن است در ابتدا علائم خفیفتری ایجاد کنند. در این مقاله، علتها و علائم شکستگی زانو، روشهای تشخیص، انواع شکستگی کشکک و زیر زانو، مدت جوشخوردن استخوان و روند بازگشت به حرکت را بررسی میکنیم.
شکستگی زانو در یک نگاه
| نوع شکستگی | محل آسیب | مکانیسم شایع | نشانه شاخص | درمان احتمالی |
|---|---|---|---|---|
| شکستگی کشکک زانو | استخوان جلوی مفصل | سقوط مستقیم روی زانو، تصادف یا انقباض شدید عضله چهارسر | درد جلوی زانو و ناتوانی در صافکردن فعال پا | بریس یا گچ در شکستگی پایدار؛ جراحی در شکستگی جابهجا |
| شکستگی پلاتوی تیبیا | سطح بالایی استخوان ساق، درست زیر زانو | سقوط، تصادف، ورزش پربرخورد یا ضربه از کنار | درد عمقی زانو، تورم و ناتوانی در تحمل وزن | محدودیت وزنگذاری، بریس یا تثبیت با پلاک و پیچ |
| شکستگی پروگزیمال تیبیا | بخش بالایی استخوان ساق | ضربه شدید یا سقوط در سالمندان مبتلا به پوکی استخوان | درد و تورم زیر زانو، تغییر شکل یا بیحسی پا | درمان غیرجراحی یا جراحی متناسب با جابهجایی |
| شکستگی انتهای پایینی استخوان ران | درست بالای مفصل زانو | تصادف و سقوط شدید در جوانان؛ زمینخوردن ساده در سالمندان | درد زانو و ران، کوتاهی یا کجی ظاهری پا | اغلب تثبیت با پلاک، پیچ یا میله داخل استخوان |
| شکستگی باز زانو | هر یک از استخوانهای اطراف مفصل همراه با زخم پوستی | ضربه پرانرژی | زخم مرتبط با محل شکستگی یا بیرونزدگی استخوان | جراحی و پاکسازی فوری برای کاهش خطر عفونت |
| شکستگی بدون جابهجایی | کشکک، ساق یا استخوان ران | ضربه خفیفتر یا استخوان ضعیف | درد و تورم بدون تغییر شکل واضح | بیحرکتسازی و تصویربرداریهای پیگیری در موارد منتخب |
نوع شکستگی فقط محل ترک یا شکستگی را مشخص نمیکند. ورود خط شکستگی به سطح مفصل، میزان فرورفتگی استخوان، جابهجایی قطعات، آسیب غضروف و سالمبودن رباطها و تاندونها نیز بر نوع و روش درمان اثر میگذارند.
علت شکستگی زانو چیست؟
مکانیسم شکستگی تا حد زیادی به سن و کیفیت استخوان بستگی دارد. در افراد جوان، شکستگیهای اطراف زانو معمولا پس از تصادف، سقوط از ارتفاع یا برخورد ورزشی ایجاد میشوند. این نیروها ممکن است استخوان را خرد کنند و همزمان پوست، رباط، مینیسک و عروق را آسیب بزنند. در سالمندان، استخوان ضعیف ناشی از پوکی استخوان ممکن است با زمینخوردن از حالت ایستاده نیز بشکند. شکستگی انتهای پایینی استخوان ران و بالای ساق در این گروه میتواند پس از ضربهای رخ دهد که در فرد جوان فقط باعث کوفتگی میشود. کشکک زانوی شما بیشتر در دو حالت میشکند:
- ضربه مستقیم: مانند افتادن روی جلوی زانو یا برخورد زانو با داشبورد خودرو
- کشش غیرمستقیم: انقباض ناگهانی و بسیار شدید عضله چهارسر که قطعات کشکک را از هم جدا میکند
آکادمی جراحان ارتوپدی آمریکا شکستگی کشکک را بسیار یک آسیب جدی میداند، زیرا میتواند راهرفتن و صافکردن زانو را مختل کند.
شکستگی زانو چه علائمی دارد؟
شکستگی اطراف زانو معمولا پس از ضربه با درد و تورم همراه میشود، اما شدت درد همیشه میزان جابهجایی استخوان را نشان نمیدهد. بعضی افراد با شکستگی بدون جابهجایی هنوز میتوانند با درد چند قدم راه بروند، در حالیکه شکستگی جابهجا یا داخل مفصلی معمولا عملکرد پا را بهشدت محدود میکند. نشانههای احتمالی عبارتاند از:
- زانو درد شدید در جلو، بالا یا زیر محل آسیب
- تورم سریع مفصل
- کبودی گسترده
- حساسیت مستقیم روی استخوان
- ناتوانی یا دشواری در تحمل وزن
- ناتوانی در خم یا صافکردن زانو
- تغییر شکل، کوتاه شدن یا کج شدن پا
- احساس ساییدگی یا حرکت غیرطبیعی استخوان
- زخم باز روی محل آسیب
- سردی، رنگپریدگی، گزگز یا بیحسی پا
در شکستگی کشکک، ناتوانی شما در بالا آوردن پای صاف یا نگهداشتن زانو در حالت باز از علائم مهم است. عضله چهارسر از طریق کشکک و تاندون کشکک به ساق متصل میشود؛ بنابراین فاصلهگرفتن قطعات شکسته میتواند مکانیسم بازکننده زانو را مختل کند. در شکستگی بالای ساق، سردی یا رنگپریدگی پا و بیحسی انگشتان اهمیت بیشتری دارند؛ زیرا این آسیب ممکن است علاوه بر استخوان، عصبها و رگهای اطراف زانو را نیز درگیر کند.
از کجا بفهمیم زانو شکسته یا فقط ضرب دیده است؟
کوفتگی، پارگی رباط، پارگی مینیسک و شکستگی میتوانند همگی باعث درد، تورم و محدودیت حرکت شوند. از روی ظاهر زانو نمیتوان با اطمینان میان آنها تفاوت گذاشت. احتمال شکستگی در شرایط زیر بیشتر میشود:
- درد دقیقا روی استخوان متمرکز است.
- فرد پس از حادثه نمیتواند چهار قدم وزنگذاری کند.
- زانو به سرعت و به مقدار زیاد متورم شده است.
- تغییر شکل واضح وجود دارد.
- فرد نمیتواند زانو را صاف نگه دارد.
- حادثه شامل سقوط مستقیم، تصادف یا ضربه پرانرژی بوده است.
- بیمار سالمند یا مبتلا به پوکی استخوان است.
- پس از چند روز درد استخوانی و ناتوانی در حرکت کاهش پیدا نکرده است.
با اینحال، راه رفتن محدود شکستگی را منتفی نمیکند. ترک کشکک، شکستگی استرسی یا بعضی شکستگیهای پایدار پلاتوی تیبیا ممکن است در ابتدا درد نسبتا قابلتحملی داشته باشند. یکی از کاربران Reddit نوشته بود با وجود ادامه راهرفتن پس از چند زمینخوردن هنگام اسنوبورد، MRI در نهایت شکستگی بدون جابهجایی پلاتوی تیبیا را نشان داد. این تجربه نشان میدهد کمبودن درد یا امکان راه رفتن نباید جای تصویربرداری را بگیرد.
انواع شکستگی کشکک زانو
کشکک استخوانی کوچک و سطحی در جلوی مفصل است که از زانو محافظت میکند و قدرت عضله چهارسر را برای صافکردن پا افزایش میدهد. شکستگی آن ممکن است به شکل یک ترک عمودی، شکستگی عرضی، جابهجایی دو قطعه یا خردشدگی چندقطعهای باشد.
شکستگی کشکک بدون جابهجایی
اگر قطعات در جای خود مانده باشند و فرد بتواند زانو را صاف نگه دارد، ممکن است جراحی لازم نباشد. پزشک معمولا زانو را با گچ، اسپلینت یا بریس مخصوص در حالت صاف ثابت میکند. اجازه وزن گذاری به الگوی شکستگی بستگی دارد؛ در برخی موارد راهرفتن با بریس مجاز است و در بعضی موارد باید برای چند هفته از واردکردن وزن پرهیز شود.
شکستگی کشکک جابهجا
وقتی عضله چهارسر قطعات شکسته را از هم دور کند، استخوانها ممکن است بدون جراحی در وضعیت مناسب جوش نخورند. جراح میتواند با پیچ، سیم، پین یا پلاک قطعات را به هم نزدیک کند. در شکستگیهای خردشده، ممکن است قطعات بسیار کوچک قابل تثبیت نباشند و فقط بخش آسیبدیده برداشته یا تاندون به قسمت باقیمانده متصل شود. برداشتن کامل کشکک آخرین گزینه درمان این نوع شکستگی است.
شکستگی زیر زانو چیست؟
اصطلاح شکستگی زیر زانو معمولا به شکستگی قسمت بالایی استخوان ساق اشاره دارد. اگر سطحی که استخوان ران روی آن قرار میگیرد آسیب دیده باشد، شکستگی پلاتوی تیبیا نامیده میشود. این شکستگی ممکن است:
- فقط یک ترک ساده ایجاد کند.
- سطح مفصل را شکافته و جابهجا کند.
- بخشی از سطح مفصل را به داخل استخوان فرو ببرد.
- استخوان را به چند قطعه تقسیم کند.
- همراه با پارگی مینیسک یا رباط باشد.
پلاتوی تیبیا بافت اسفنجیتری نسبت به ساق پایینتر دارد. در ضربه شدید، انتهای استخوان ران میتواند این سطح را مانند فشردهشدن یک جسم اسفنجی به پایین فرو ببرد. اگر سطح مفصل بهدرستی بازسازی نشود، فشار بهصورت نامتقارن توزیع میشود و خطر ناپایداری، محدودیت حرکت و آرتروز پس از ضربه افزایش مییابد. در شکستگیهای بدون جابهجایی، درمان ممکن است شامل بریس لولادار، عصا و ممنوعیت یا محدودیت وزنگذاری باشد. شکستگیهای فرورفته، جابهجا یا ناپایدار معمولاً به بازگرداندن سطح مفصل و تثبیت آن با پلاک و پیچ نیاز دارند. در برخی موارد فضای زیر قطعه بالا آوردهشده با پیوند استخوان یا جایگزین استخوان پر میشود.
شکستگی بالای زانو؛ انتهای پایینی استخوان ران
شکستگی دیستال فمور درست بالای مفصل اتفاق میافتد و ممکن است به سطح مفصل نیز وارد شود. این آسیب در جوانان بیشتر حاصل ضربه پرانرژی است. در سالمندان دارای استخوان ضعیف میتواند پس از یک زمینخوردن ساده ایجاد شود. انقباض عضلات ران ممکن است قطعات شکستگی را جابهجا کند؛ به همین دلیل گچ یا بریس همیشه نمیتواند همراستایی را حفظ کند. بسیاری از این شکستگیها با پلاک و پیچ یا میله داخل استخوان تثبیت میشوند. شکستگیهای بسیار خردشده در استخوان ضعیف گاهی به روشهای پیچیدهتر یا در موارد منتخب، جایگزینی مفصل نیاز دارند.
این نوع شکستگی معمولا دوره نقاهت طولانیتری نسبت به یک ترک ساده کشکک دارد. منابع AAOS توضیح میدهند که بازگشت کامل به فعالیتهای روزمره پس از شکستگی شدید انتهای فمور ممکن است یک سال یا بیشتر توانبخشی نیاز داشته باشد.
شکستگی زانو چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص شکستگی زانو با بررسی نحوه ایجاد آسیب، شدت درد، تورم، تغییر شکل مفصل و توانایی بیمار برای حرکتدادن پا یا تحمل وزن آغاز میشود. پزشک شما پس از معاینه، معمولا انجام رادیوگرافی را برای تأیید شکستگی پیشنهاد میکند. در شکستگیهای پیچیده یا درگیری سطح مفصل، سیتیاسکن و در صورت احتمال آسیب رباط ها و بافتهای نرم، MRI نیز ممکن است لازم باشد.
معاینه
پزشک محل درد، تغییر شکل، وضعیت پوست و توانایی صافکردن زانو را بررسی میکند. نبض، رنگ، حرارت و حس پا نیز ارزیابی میشوند تا آسیب عصب یا رگ از دست نرود. در شکستگی کشکک ممکن است فاصله میان قطعات از روی پوست لمس شود. تجمع خون داخل مفصل نیز میتواند تورم دردناک و سریع ایجاد کند.
رادیوگرافی
رادیوگرافی اولین روش تصویربرداری در بیشتر شکستگیهای زانو است و محل شکستگی، جابهجایی و تعداد قطعات را نشان میدهد. معمولا تصاویر از چند زاویه گرفته میشوند.
سیتیاسکن
سیتیاسکن برای شکستگیهای پیچیده پلاتوی تیبیا و انتهای فمور ارزش بیشتری دارد، زیرا فرورفتگی سطح مفصل، تعداد قطعات و الگوی سهبعدی شکستگی را دقیقتر نشان میدهد. این اطلاعات برای برنامهریزی جراحی استفاده میشوند.
MRI
MRI برای همه شکستگیها ضروری نیست. اگر علائم به نفع شکستگی پلاتوی تیبیا باشند ولی رادیوگرافی طبیعی باشد، MRI میتواند آسیب مغز استخوان یا شکستگی مخفی را نشان دهد. این روش برای بررسی آسیب همزمان مینیسک، رباط و تاندون نیز کاربرد دارد.
درمان شکستگی زانو بدون جراحی
درمان غیرجراحی زمانی انتخاب میشود که شکستگی پایدار و همراستا باشد، سطح مفصل جابهجایی مهمی نداشته باشد و مکانیسم بازکننده زانو سالم باقی مانده باشد. درمان غیر جراحی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- گچ، اسپلینت یا بریس مخصوص
- محدودیت خمکردن زانو
- استفاده از عصا یا واکر
- ممنوعیت یا محدودیت وزنگذاری
- تصویربرداریهای دورهای برای بررسی جابهجایی
- شروع تدریجی حرکات زانو طبق نظر پزشک
- تمرینهای تقویتی پس از ایجاد ثبات کافی
بریس تجویزشده برای شکستگی با زانوبند کشی معمولی تفاوت دارد. بریس شکستگی ممکن است زانو را کاملا صاف نگه دارد یا دامنه خمشدن را مرحلهبهمرحله محدود کند. بازکردن یا تغییر زاویه آن بدون اجازه پزشک میتواند قطعات را جابهجا کند. همچنین در طول درمان پیشنهاد می کنیم به تغذیه خود توجه کنید تا مدت زمان بهبودی کمتر شود.
درمان جراحی شکستگی زانو
در همه نوع شکستگی ها جراحی لازم نیست، بلکه جراحی بیشتر در شرایط زیر مطرح میشود که تشخیص آن بر اساس شدت زانو درد، محل آسیب و عکسبرداری است:
- قطعات استخوان از هم فاصله گرفتهاند.
- سطح مفصل جابهجا یا فرورفته است.
- بیمار نمیتواند زانو را فعالانه صاف کند.
- شکستگی ناپایدار یا خردشده است.
- استخوان پوست را شکافته است.
- عصب یا رگ آسیب دیده است.
- شکستگی با درمان بسته در وضعیت مناسب باقی نمیماند.
در جراحی، ابتدا قطعات به همراستایی مناسب بازگردانده میشوند و سپس با پیچ، سیم، پین، پلاک یا میله تثبیت میشوند. روش دقیق به محل شکستگی، اندازه قطعات، کیفیت استخوان و میزان آسیب بافت نرم بستگی دارد.
شکستگی زانو و پلاتین
پلاتین اصطلاح رایجی است که بیماران برای پلاک، پیچ، سیم یا سایر ابزارهای تثبیت داخلی به کار میبرند. این ابزارها استخوان را در وضعیت مناسب نگه میدارند تا جوشخوردن اتفاق بیفتد؛ اما خودشان استخوان جدید تولید نمیکنند. در موارد زیر پلاتین لازم میشود:
- شکستگی به سطح مفصل وارد شده باشد.
- قطعات جابهجا یا فرورفته باشند.
- استخوان به چند قطعه شکسته باشد.
- گچ یا بریس نتواند همراستایی را حفظ کند.
- شروع کنترلشده حرکت زانو بدون تثبیت داخلی ممکن نباشد.
در شکستگی پلاتوی تیبیا، پلاک معمولا روی سطح استخوان قرار میگیرد و قطعات مفصلی را در موقعیت بازسازیشده نگه میدارد. در انتهای فمور نیز پلاک و پیچ یا میله داخل استخوان به حفظ طول و محور پا کمک میکنند. این عمل معمولا با عوارض جراحی همراه است که به مرور زمان و با رعایت نکاتی که پزشک شما می گوید، بهبود می یابد.
آیا پلاتین باید بعدا خارج شود؟
ابزارهای تثبیت داخلی معمولا صرفا به دلیل پایان جوشخوردن خارج نمیشوند. برداشتن آنها بیشتر زمانی بررسی میشود که باعث درد و تحریک قابلتوجه، برجستگی زیر پوست، محدودیت عملکرد، عفونت یا مشکل دیگری شده باشند. این موضوع در کشکک اهمیت بیشتری دارد، زیرا استخوان نزدیک پوست است و سیم یا پلاک ممکن است هنگام زانوزدن یا تماس مستقیم احساس شود. پژوهش های جدید نشان میدهند ناراحتی ناشی از ابزار و عمل مجدد برای خارجکردن آن از عوارض شناختهشده جراحی شکستگی کشکک هستند. بااینحال، تصمیم به خارجکردن باید پس از اثبات جوشخوردن و با سنجش خطر جراحی دوم گرفته شود.
شکستگی زانو چقدر طول میکشد؟
مدت بهبود را باید به سه مرحله جدا تقسیم کرد:
- کاهش درد و تورم اولیه
- جوشخوردن استخوان
- بازگشت قدرت، دامنه حرکت و عملکرد
ممکن است استخوان زانوی شما در رادیوگرافی جوش خورده باشد، اما بیمار هنوز در خمکردن زانو، پلهرفتن یا نشستن و برخاستن مشکل داشته باشد. جدول زیر حدود طول درمان در انواع شکستگی های مختلف را نشان داده است:
| نوع آسیب | زمان تقریبی جوشخوردن یا تثبیت اولیه | زمان تقریبی بازگشت عملکرد |
|---|---|---|
| شکستگی بدون جابهجایی کشکک | حدود ۶ تا ۱۲ هفته | معمولاً ۳ تا ۶ ماه |
| شکستگی جراحیشده کشکک | جوشخوردن طی چند ماه | اغلب ۳ تا ۶ ماه؛ در موارد شدید طولانیتر |
| شکستگی پلاتوی تیبیا | معمولاً چند ماه | حدود ۳ تا ۶ ماه یا بیشتر؛ عملکرد ورزشی ممکن است دیرتر بازگردد |
| شکستگی انتهای فمور | چند ماه و گاهی طولانیتر | در شکستگی شدید ممکن است یک سال یا بیشتر طول بکشد |
| شکستگی باز یا خردشده | طولانیتر از شکستگی ساده | به آسیب پوست، عضله، عصب و عروق وابسته است |
در یک شکستگی بدون جابهجایی کشکک، بعضی مراکز جوشخوردن اولیه را حدود شش هفته اعلام میکنند، اما درد و تورم خفیف میتواند سه تا شش ماه باقی بماند. AAOS بازگشت بیشتر بیماران مبتلا به شکستگی کشکک به فعالیت معمول را حدود سه تا شش ماه میداند. در شکستگی پلاتوی تیبیا، ممنوعیت وزنگذاری ممکن است برای چندین هفته یا حتی حدود سه ماه ادامه یابد. زمان آن را نباید فقط براساس کاهش درد تعیین کرد؛ رادیوگرافی، نوع تثبیت و کیفیت استخوان مشخص میکنند چه زمانی وزنگذاری ایمن است.
عوارض احتمالی شکستگی زانو
شکستگی زانو حتی پس از جوشخوردن استخوان ممکن است عوارضی مانند خشکی مفصل، ضعف عضلات ران، محدودیت دامنه حرکت یا درد ماندگار ایجاد کند. احتمال بروز این مشکلات به محل شکستگی، میزان جابهجایی قطعات، آسیب سطح مفصل، روش درمان و کیفیت توان بخشی بستگی دارد. شناخت زودهنگام عوارض و پیگیری منظم درمان میتواند از ماندگارشدن اختلال حرکتی و کاهش عملکرد زانو جلوگیری کند.
- خشکی مفصل: ثابتماندن زانو، آسیب شدید بافت نرم و ایجاد بافت اسکار میتوانند دامنه حرکت را کاهش دهند. حرکت کنترلشده در زمان مناسب، یکی از پایههای پیشگیری است.
- ضعف عضله چهارسر: عضله ران پس از چند هفته کاهش فعالیت بهسرعت ضعیف میشود. این ضعف ممکن است باعث مشکل در پلهرفتن، بلندشدن از صندلی و کنترل زانو شود.
- آرتروز پس از ضربه: اگر شکستگی به سطح مفصل وارد شده یا غضروف آسیب دیده باشد، حتی پس از جوشخوردن مناسب احتمال آرتروز افزایش مییابد. این خطر در شکستگی پلاتوی تیبیا، انتهای فمور و بعضی شکستگیهای کشکک بیشتر مطرح است.
- جوشنخوردن یا دیرجوشخوردن: شکستگی باز، خردشدگی شدید، عفونت، کیفیت پایین استخوان و مصرف دخانیات میتوانند روند جوشخوردن را دشوارتر کنند. شلشدن یا شکستن پلاک و پیچ گاهی علامت جوشنخوردن استخوان است، نه علت اولیه آن.
- عفونت: قرمزی رو به افزایش، خروج ترشح، تب و بازشدن زخم بعد از جراحی نیازمند بررسی فوریاند. شکستگی باز و ضربه پرانرژی خطر عفونت بیشتری دارند.
- لخته خون: کاهش حرکت و جراحی اندام تحتانی میتوانند خطر لخته وریدی را افزایش دهند. تورم ناگهانی ساق، درد غیرعادی، گرمی پا، تنگی نفس یا درد قفسه سینه باید فوری بررسی شوند.
دلایل احساس درد یا خشکی زانو پس از جوش خوردن
در شکستگی کشکک، ضعف چهارسر و کاهش خم یا بازشدن زانو نسبتا شایع است. آسیب غضروف پشت کشکک نیز میتواند بعدها باعث درد جلوی زانو و حساسیت هنگام پله یا زانوزدن شود. جوشخوردن استخوان به معنای بازگشت فوری مفصل به وضعیت قبل نیست. چندین عامل میتوانند باعث ادامه احساس درد و خشکی بعد از بهبودی شوند:
- خشکی ناشی از بیحرکتماندن طولانی
- ضعف عضله چهارسر
- ورم باقیمانده
- آسیب غضروف هنگام حادثه
- وجود بافت اسکار
- تحریک ناشی از پلاک، پیچ یا سیم
- تغییر سطح مفصل
- آرتروز پس از ضربه
- آسیب همزمان مینیسک یا رباط
در تجربه منتشرشده در Reddit، فردی هشت ماه پس از شکستگی کشکک دامنه حرکت کامل خود را پس گرفته بود، اما هنوز گاهی خشک شدن زانو و بزرگتر به نظر رسیدن کشکک را تجربه میکرد. این تجربه با واقعیت بالینی طولانی بودن بازگشت کامل عملکرد هماهنگ است، اما زمان بهبود یک فرد را نمیتوان به همه بیماران تعمیم داد.
توان بخشی بعد از شکستگی زانو
توان بخشی باید میان دو هدف تعادل یعنی محافظت از استخوان و جلوگیری از خشکشدن مفصل ایجاد کند. شروع زودهنگام یا دیرهنگام حرکت برای همه شکستگیها مناسب نیست و برنامه درمانی باید براساس ثبات استخوان تعیین شود. مراحل توانبخشی ممکن است شامل این موارد باشند:
- حرکت مچ و انگشتان برای حفظ گردش خون
- انقباض ایزومتریک عضله چهارسر
- بالا آوردن پای صاف در صورت اجازه
- افزایش تدریجی خمشدن زانو
- تمرین بازکردن کامل زانو
- تقویت عضلات ران، لگن و ساق
- آموزش راهرفتن با عصا
- شروع مرحلهای وزنگذاری
- تمرین تعادل و بازگشت به فعالیت
بیحرکت ماندن طولانی میتواند خشکی زانو و ضعف عضله چهارسر را تشدید کند، اما حرکت یا وزنگذاری زودتر از زمان مجاز نیز ممکن است تثبیت را تحت فشار قرار دهد. به همین دلیل برنامه یک بیمار با شکستگی کشکک پایدار با برنامه بیمار دارای پلاتوی تیبیا و پلاک یکسان نیست. تجربه بیماران نشان میدهد یکی از دشوارترین بخشهای نقاهت، کند بودن بازگشت خمشدن زانوست. کاربری که پس از جراحی پلاتوی تیبیا هشت هفته اجازه راهرفتن نداشت، از ادامه درد و خشکی هنگام فیزیوتراپی در ماه چهارم نوشته بود. این تجربه یادآور میشود که کاهش درد اولیه با پایان توانبخشی برابر نیست.
نقش زانوبند در شکستگی زانو
در مرحله حاد شکستگی، فقط بریس یا زانوبندی باید استفاده شود که پزشک برای همان الگوی شکستگی تعیین کرده است. یک زانوبند کشی یا گرمکننده نمیتواند قطعات شکسته کشکک، پلاتوی تیبیا یا فمور را در وضعیت درمانی نگه دارد و جای گچ، بریس قفلشونده یا تثبیت جراحی را نمیگیرد. پس از ایجاد ثبات کافی و با اجازه ارتوپد، زانوبند حمایتی ممکن است برای بعضی بیماران در دوره بازگشت به فعالیت احساس حمایت بیشتری ایجاد کند یا درد باقیمانده ناشی از ضعف، خشکی و آرتروز پس از ضربه را قابل تحملتر سازد. حتی در این مرحله نیز زانوبند استخوان را جوش نمیدهد و نباید مانع اجرای برنامه تقویتی و بازیابی دامنه حرکت شود. AAOS اشاره میکند که بعضی بیماران پس از شکستگی کشکک با حمایت زانوبند احساس راحتی بیشتری دارند.
پس از تأیید جوش خوردن و پایان مرحله بیحرکتسازی، انواع زانوبندها از جمله زانوبند زاپیامکس و زانوبند رزوسیدال میتوانند در صورت تناسب با شرایط بیمار، به عنوان گزینه مکمل برای حمایت از مفصل و کنترل درد باقیمانده بررسی شوند. پیش از خرید باید مشخص شود فشار زانوبند با محل پلاک، برجستگی کشکک، زخم جراحی یا محدودیت دامنه حرکت تداخل ندارد. برای خرید زانوبند زاپیامکس یا رزوسیدال، ابتدا نوع شکستگی، مرحله ترمیم و اندازه مناسب را با نظر پزشک یا فیزیوتراپیست مشخص کنید.
چه زمانی شکستگی زانو اورژانسی است؟
پس از ضربه، در شرایط زیر باید فورا به اورژانس مراجعه کنید:
- استخوان یا بافت عمقی از زخم دیده میشود.
- زانو یا پا تغییر شکل واضح دارد.
- پا سرد، رنگپریده یا کبود شده است.
- نبض پا ضعیف یا نامحسوس است.
- بیحسی یا گزگز رو به افزایش وجود دارد.
- تورم و درد بهسرعت تشدید میشوند.
- فرد قادر به حرکتدادن انگشتان یا مچ پا نیست.
- درد با وجود بیحرکتسازی همچنان غیرقابلتحمل است.
- زخم آلوده یا خونریزی شدید وجود دارد.
در این وضعیتها نباید زانو را صاف کنید، آن را جابهجا کرده یا فرد مصدوم را مجبور به راه رفتن کنید. قسمت آسیب دیده باید در وضعیت موجود حمایت و برای ارزیابی عصب، رگ و شکستگی به مرکز درمانی منتقل شود.
جمعبندی
شکستگی زانو ممکن است کشکک، سطح بالایی ساق یا انتهای استخوان ران را درگیر کند. شکستگی کشکک بیشتر با درد جلوی زانو و اختلال در صافکردن پا همراه است؛ شکستگی زیر زانو یا پلاتوی تیبیا سطح تحملکننده وزن مفصل را آسیب میزند و شکستگی انتهای فمور معمولاً آسیب شدیدتری است که دوره نقاهت طولانیتری دارد. شکستگیهای پایدار و بدون جابهجایی ممکن است با بریس یا گچ درمان شوند، اما شکستگیهای جابهجا، داخل مفصلی، خردشده و باز اغلب به جراحی و تثبیت با پلاک، پیچ، سیم یا میله نیاز دارند. اصطلاح پلاتین به همین ابزارهای تثبیت داخلی اشاره دارد و وجود آن به معنای جوشخوردن سریع یا حذف نیاز به فیزیوتراپی نیست.
جوشخوردن اولیه شکستگی ساده ممکن است حدود ۶ تا ۱۲ هفته طول بکشد، اما بازگشت قدرت و حرکت معمولا چند ماه زمان میبرد. در شکستگیهای شدید پلاتوی تیبیا یا انتهای فمور، نقاهت میتواند به یک سال یا بیشتر برسد. رعایت محدودیت وزنگذاری، تصویربرداری پیگیری و توانبخشی مرحلهای برای جلوگیری از جابهجایی، خشکی و ضعف عضلات ضروری است.
سؤالات متداول
1.شکستگی زانو پا چه علائمی دارد؟
درد شدید، تورم، کبودی، حساسیت استخوانی، ناتوانی در تحمل وزن و مشکل در خم یا صافکردن زانو از علائم شایعاند. تغییر شکل، بیحسی و سردی پا نشانههای جدیتری هستند.
2.آیا با زانوی شکسته میتوان راه رفت؟
گاهی در شکستگی بدون جابهجایی امکان راهرفتن محدود وجود دارد، اما این موضوع شکستگی را رد نمیکند. ادامه وزنگذاری ممکن است یک شکستگی پایدار را جابهجا کند؛ بنابراین پس از ضربه مشکوک باید زانو بررسی شود.
3.شکستگی کشکک زانو چقدر طول میکشد؟
جوشخوردن اولیه معمولاً حدود ۶ تا ۱۲ هفته طول میکشد، اما بازگشت کامل حرکت و قدرت اغلب سه تا شش ماه زمان میبرد. شکستگی خردشده یا جراحیشده ممکن است دیرتر بهبود پیدا کند.
4.آیا شکستگی کشکک همیشه به عمل جراحی نیاز دارد؟
خیر. اگر قطعات جابهجا نشده باشند و مکانیسم صافکردن زانو سالم باشد، ممکن است بریس یا گچ کافی باشد. فاصلهگرفتن قطعات، اختلال در صافکردن زانو و شکستگی باز احتمال جراحی را بیشتر میکنند.
5.بعد از پلاتین زانو چه زمانی میتوان راه رفت؟
زمان وزنگذاری به محل و ثبات شکستگی بستگی دارد. در بعضی شکستگیهای کشکک، وزنگذاری با بریس زودتر مجاز میشود؛ اما در پلاتوی تیبیا و انتهای فمور ممکن است چند هفته تا حدود سه ماه وزنگذاری کامل ممنوع باشد.
6.چرا بعد از جوشخوردن کشکک هنوز زانو درد دارد؟
خشکی مفصل، ضعف چهارسر، آسیب غضروف، تورم باقیمانده، بافت اسکار یا تحریک ابزار جراحی میتوانند باعث درد ادامهدار شوند. جوشخوردن رادیولوژیک پایان کامل توانبخشی نیست.
این مطلب با همراهی تیم پزشکان محتوای فستطب تهیه شده؛ تیمی که سالها در حوزه ارتوپدی، زانو درد و کمر درد فعالیت تخصصی دارد. هدف ما رساندن اطلاعات معتبر و دقیق به شماست تا درد را بهتر بشناسید و مسیر درمان را آگاهانهتر دنبال کنید. اما هیچ محتوایی حتی همین متن—جایگزین معاینه بالینی نیست. لطفاً برای هرگونه تصمیم درمانی، حتماً به پزشک متخصص مراجعه کنید و از خوددرمانی پرهیز کنید.
